Westfriese families
Wapen van West-Friesland
 

Kwartaalbladen » 1969 (jaargang 10) » No. 2 » pagina 14-16

COMMANDEUR

De naam Commandeur, soms ook als Kommandeur geschreven, komt in onze omgeving zeer veel en zeer verspreid voor. Mogelijk behoren ze allen tot één familie, maar dit is - en het geldt voor vrijwel alle veel voorkomende families in deze streek - vrijwel niet na te gaan. Uit de voor de amateur bereikbare bronnen, in hoofdzaak de Burgerlijke Stand en de doop-, trouw- en begraafboeken, vinden wij steeds families die wel dezelfde naam dragen, maar waarvan de onderlinge verwantschap niet is aan te tonen.

Het is zelfs aannemelijk dat er meerdere families bestaan die niet verwant zijn en toch dezelfde naam dragen. Immers de naam werd vooral ontleend aan het bedrijf of beroep en daarnaast aan de woonplaats. Omdat op het platteland vrijwel uitsluitend de boerderij (= melkveehouderij) werd beoefend, zijn vele namen daaraan ontleend behalve de dienstverlenende beroepen als de timmerman en dergelijke en nog enkele meer. Door deze eenzijdigheid kregen geheel schillende mensen dezelfde naam, ook bij hen die vernoemd zijn naar de plaats waar zij woonden of vandaan kwamen, komt hetzelfde voor.

De naam Commandeur zal vermoedelijk ontleend zijn aan de scheepvaart. Al in de 16e en vooral in de 17e eeuw vond men in de dorpen in de zomermaanden vele zeevarenden; enkelen bleven bij deze tijdelijke werkzaamheden en sommigen brachten het tot "commandeur" op een schip. Het gehele onderwijs was vooral op deze scheepvaart-beroepen gericht!

Na deze inleiding menen wij goed te doen door iets te herhalen uit de bundel van het Historisch Genootschap Oud West Friesland nummer IX van -1935 waarin op blz. 177 een bijdrage voorkomt van S. de Jong. Op 23 juli 1934 herdacht men het bijzondere feit dat de Wognum-leden van de familie Commandeur aldaar gedurende 100 jaar het ambt van burgemeester hadden uitgeoefend. Vermoedelijk was De jong een redakteur van de Enkhuizer Courant welke in die tijd ten plattelande in de wijde omtrek werd gelezen.
De bijdrage in de Bundel is toegelicht met afbeeldingen van de vier opeenvolgende burgemeesters, die intussen reeds geruime tijd gevolgd zijn door een vijfde generatie Commandeur, welke thans in Wognum het burgemeestersambt uitoefent.

De Commandeurs behoorden tot een oude Wognumrner familie. Het waren veehouders en daarnaast bekleedden ze allerlei funkties, die in Wognum voorkwamen. Zo was Klaas Commandeur, gehuwd met Trijntje Potter, reeds in 1813 adjunkt-Maire; hij was de vader van de tweede, hieronder behandelde, burgemeesters.

De eerste was Jan Tamiszoon Commandeur, te Wognum geboren omstreeks 1789 en daar overleden op 85-jarige leeftijd in 1864. Hij was de opvolger van de eerste burgemeester, Klaas Raat, die eerst gemeentesekretaris was en na het overlijden van zijn voorganger Claas Pereboom tot schout van Wognum werd benoemd in 1817. Gedurende de laatste levensjaren werd schout Klaas Raat reeds bijgestaan door de sekretaris Jan Tamiszoon Commandeur. Spoedig na zijn overlijden werd hij op 23 juli 1834 benoemd, nu niet met de verouderde naam van "schout", maar als burgemeester. Uit zijn eerste huwelijk met Aafje Klaasdochter Wognum, uit het bekende geslacht Wognurn aldaar, had hij zes kinderen. Na haar overlijden hertrouwde hij met Maartje Bleeker, de weduwe van een verre verwant, Sijfert Commandeur. Uit zijn tweede huwelijk zijn hem nog drie kinderen geboren.
Enkele jaren voor hij overleed, op 25-9-1864, 80 jaar oud, was hij als burgemeester opgevolgd door zijn neef, de aangetrouwde zoon van zijn zuster, Arien Klaasz. Commandeur, gewoonlijk Arie genoemd. Van 28-7-1861 tot 14-6-1887 is Arie Commandeur burgemeester geweest, maar naast zijn burgemeesterschap bekleedde hij nog vele andere funkties. Naast zijn boerderij beheerde hij nog enkele boerderijen, had hij meerdere bestuursfunkties op waterstaatkundig gebied en dan was hij nog aannemer van vrij belangrijke dok- en sluiswerken. Een zeer bedrijvig en krachtig man dus.
Van zijn 10 kinderen zijn er meerdere jong overleden, maar zijn vierde, Nicolaas Adriaan, te Wognum geboren op 9-2-1844 en in 1866 gehuwd met zijn verwante Cornelia Commandeur, volgde hem in 1887 op. Nog vier jaar heeft Ariën te Wognum geleefd.

De derde Commandeur, die burgemeester van Wognum werd, was Nicolaas Adriaan; hij noemde zich zelf Klaas en was als zodanig algemeen bekend. Ook deze had de gewenste energie om, evenals zijn vader, krachtig mee te werken aan de ontwikkeling van Wognum en omgeving. Zo werd de modderweg door Wognum bestraat en mede door zijn toedoen werd de spoorlijn Hoorn-Medemblik tot stand gebracht, weldra bekend als het Medemblikkertje. Later werd deze gevolgd door de lijn naar Schagen, welke bij Wognum afboog; na de opheffing is deze spoorlijn gebruikt voor de aanleg van de belangrijke autoweg.
Evenals bij vorige Commandeurs hielp zijn zoon Jan, te Wognum geboren op 17-12-1880, hem als ambtenaar ter sekretarie. Deze heeft Wognum als burgemeester gediend van 1921 tot 1944. Zijn vader, Klaas, is op 82-jarige leeftijd te Wognum overleden op 25-12-1926. Klaas was gehuwd met Neeltje (officieel Cornelia) Commandeur, een verre verwante van hem; Neeltje was de dochter van Klaas Commandeur en, in een tweede huwelijk, gehuwd met Grietje Peereboom. De vader van Grietje, Klaas Peereboom, was de eerste echte burgemeester van Wognum van 1811 tot 1817; hij was Hervormd zodat ook in die tijd reeds gemengde huwelijken voorkwamen. Dat de verhoudingen onderling zeer goed waren, blijkt wel daaruit dat zijn dochter trouwde met een Commandeur en dat hij opgevolgd werd door de katholieke sekretaris Klaas Raat.
Nicolaas Adriaan, genoemd Klaas Commandeur, de derde in de rij, werd dus in 1921 opgevolgd door zijn zoon Jan. Gehuwd met Wilhelmina Schaper heeft deze de moeilijke oorlogstijd nog net meegemaakt.
Zijn zoon Petrus Josephus, zich noemende Piet Commandeur, volgde hem op in 1945 en is thans nog steeds burgemeester van Wognum. Gedurende de laatste 50 jaar is de samenvoeging van de vele kleine gemeenten in onze omgeving zeer urgent geworden en hoewel er thans minder bezwaren zijn dan kort voor de laatste wereldoorlog, hebben de burgemeesters er toch veel mee te maken. Naast de grote financiële zorgen zal deze zaak ook burgemeester Commandeur van Wognum voortdurend bezig houden.


© 1954-2018 | Westfriese Families | E-mail | Sitemap
"Die zijn voorgeslacht niet eert, is zijn eigen naam niet weerd."

Westfries Genootschap