Schoolmeesters en hun salarissen aan het eind van de zestiende eeuw
(WFON 1972, pagina 69)

Eerder verschenen in West-Frieslands Oud en Nieuw, 39e bundel, pagina 69-78.
Uitgave: Historisch Genootschap "Oud West-Friesland", 1972.
Auteur: J. R. Persman.

J. R. Persman

Wie bij genealogisch onderzoek blijkt af te stammen van een voorvader, die het ambt van schoolmeester uitoefende, bekruipt in de meeste gevallen een gevoel van onmacht: schoolmeesters behoorden in vroeger tijden tot een zeer vlottende bevolkingsgroep en dit bepaald niet uit weelde. Eén van de oorzaken was het feit, dat de salarissen laag waren. Ze trokken van de ene naar de andere plaats in de hoop er steeds iets in salaris op vooruit te gaan. Allerlei nevenfuncties werden door hen uitgeoefend teneinde het gezinsbudget op een enigszins aanvaardbaar peil te brengen: secretaris van het gerecht, koster van de kerk, voorzanger, klokkenluider, doodgraver, enz. Andere oorzaken van hun mobiliteit waren gelegen in het feit, dat er op hun gedrag vaak nog al iets aan te merken viel. Klachten over plichtsverzuim, drankmisbruik en aanstootgevend zedelijk leven zijn legio te vinden in kerkeraadshandelingen. Vooral in de in die tijd zeker kleine dorpsgemeenschappen bleef nu eenmaal niets verborgen, zeker niet voor de leden van de kerkeraad, die, rechtzinnig als ze waren, de feiten meestal niet met de mantel der liefde bedekten. Er zat voor de betrokkenen in de meeste gevallen niets anders op dan het maar weer eens ergens anders te gaan proberen, liefst op een flinke afstand van de oude standplaats, waar men hen hopelijk niet kende. Soms kozen ze ook wel een ander beroep.
Bij een genealogisch onderzoek is men voor wat de 19e eeuw betreft allereerst aangewezen op de registers van de burgerlijke stand en de volkstellings- en bevolkingsregisters en voor wat de voorgaande eeuwen betreft op de doop-, trouw- en begraafboeken. Als er naast die boeken ook nog lidmatenboeken aanwezig zijn is het soms wel eens mogelijk de levensloop van een schoolmeester te achterhalen. Is dit niet het geval dan raakt men dikwijls het spoor bijster. In de notariële en oud-rechterlijke archieven vindt men slechts sporadisch gegevens over schoolmeesters: om begrijpelijke redenen stonden ze niet te dringen om een testament te maken of voor schout en schepenen te compareren inzake de aankoop van onroerend goed.

Volgende pagina

---

© 1954-2012 | Westfriese Families | E-mail
"Die zijn voorgeslacht niet eert, is zijn eigen naam niet weerd."